Wiedza akademicka. Praktyczne zastosowanie.
Wiedza akademicka. Praktyczne zastosowanie.
Wiedza akademicka. Praktyczne zastosowanie
Academius rozwija kompetencje potrzebne w cyfrowej rzeczywistości. Łączymy wiedzę akademicką z doświadczeniem praktycznym w dwóch obszarach: profesjonalnej prezencji i biznesie online oraz cyfrowej dydaktyce akademickiej
O podobnym temacie:
Można prowadzić zajęcia za pośrednictwem platformy cyfrowej dokładnie w taki sam sposób, w jaki wcześniej prowadzono je w sali. Można przenieść prezentację do Internetu, udostępnić studentom plik PDF albo wygenerować materiały za pomocą AI. Jest to niewątpliwie wykorzystanie technologii. Nie zawsze oznacza jednak zmianę jakościową w procesie kształcenia.
Cyfrowa dydaktyka akademicka zaczyna się wtedy, kiedy technologia jest świadomie dobierana do celu dydaktycznego i poprawia sposób nauczania, uczenia się, komunikacji lub oceniania.
Cyfrową dydaktykę akademicką można zdefiniować jako świadome i metodycznie uzasadnione wykorzystanie technologii, zasobów oraz środowisk cyfrowych w projektowaniu i realizacji procesu kształcenia na poziomie akademickim.
Takie rozumienie jest szersze od klasycznego e-learningu.
Nie chodzi jedynie o prowadzenie kursów online. Technologie cyfrowe mogą wspierać zajęcia stacjonarne, tutoring, ocenianie, komunikację z osobami uczącymi się, przygotowanie materiałów, pracę zespołową, rozwój dostępności czy organizację pracy nauczyciela akademickiego.
Podobne podejście przyjmuje europejski model DigCompEdu. Jego konstrukcja nie koncentruje się na technicznej znajomości narzędzi, lecz na tym, w jaki sposób technologia może poprawiać i rozwijać proces edukacyjny.
To ważne rozróżnienie.
Najprostszą formą cyfryzacji jest zastąpienie rozwiązania analogowego jego cyfrowym odpowiednikiem.
Papierowy materiał staje się plikiem PDF. Tradycyjny test zostaje przeniesiony do formularza online. Zajęcia odbywające się wcześniej w sali są prowadzone przez platformę wideokonferencyjną.
Takie działania mogą być potrzebne i użyteczne, ale nie wyczerpują pojęcia transformacji cyfrowej.
W szerszym ujęciu cyfryzacja prowadzi do zmian technologicznych, organizacyjnych i kulturowych. W dydaktyce oznacza to możliwość przeprojektowania całego procesu uczenia się: sposobu udostępniania wiedzy, aktywizowania uczestników, komunikacji, współpracy, informacji zwrotnej czy indywidualizacji ścieżki rozwoju.
Pytanie nie powinno więc brzmieć: Jakiego narzędzia cyfrowego użyć na zajęciach?
Bardziej właściwe jest: Jaki cel dydaktyczny chcę osiągnąć i czy technologia rzeczywiście może mi w tym pomóc?
Schemat pokazuje, że cyfrowa dydaktyka akademicka powinna być rozumiana jako system, w którym cele dydaktyczne, kompetencje nauczyciela, technologie, AI, dostępność oraz komunikacja wzajemnie się uzupełniają.
To prowadzi bezpośrednio do pojęcia kompetencji cyfrowych.
Europejskie ramy DigCompEdu opisują 22 kompetencje zorganizowane w sześciu obszarach: zaangażowania zawodowego, zasobów cyfrowych, nauczania i uczenia się, oceniania, wzmacniania pozycji osób uczących się oraz rozwijania ich własnych kompetencji cyfrowych.
Już sama konstrukcja tego modelu pokazuje, że nauczyciel kompetentny cyfrowo nie jest po prostu osobą, która sprawnie korzysta z komputera, platformy LMS czy aplikacji.
Potrzebne jest połączenie co najmniej trzech perspektyw:
W praktyce oznacza to również umiejętność rezygnacji z technologii, jeśli jej zastosowanie nie wnosi wartości dydaktycznej.
Szczególne znaczenie ma obecnie sztuczna inteligencja generatywna.
Narzędzia AI mogą wspierać nauczyciela w opracowywaniu struktury materiałów, generowaniu wariantów ćwiczeń, tworzeniu ilustracji, analizowaniu treści czy przygotowaniu wstępnych wersji prezentacji. Mogą również wspierać osoby uczące się podczas wyszukiwania informacji, wyjaśniania problemów czy pracy nad własnymi pomysłami.
Łatwo jednak pomylić automatyzację z jakością.
Szybsze stworzenie prezentacji nie oznacza automatycznie lepszej prezentacji. Wygenerowanie testu nie gwarantuje, że mierzy on właściwe efekty uczenia się. Odpowiedź udzielona przez model językowy nie staje się wiarygodna tylko dlatego, że brzmi przekonująco.
Dlatego kompetencja związana z AI musi obejmować nie tylko obsługę narzędzia, ale również krytyczną ocenę jego wyników, rozumienie ograniczeń, kwestie etyczne, ochronę danych oraz odpowiedzialność za końcowy rezultat.
UNESCO ujmuje to szeroko, wyróżniając w swoich ramach kompetencji AI dla nauczycieli pięć wymiarów: podejście zorientowane na człowieka, etykę AI, podstawy i zastosowania sztucznej inteligencji, pedagogikę wykorzystującą AI oraz rozwój zawodowy.
Technologia pozostaje zatem narzędziem. Odpowiedzialność dydaktyczna pozostaje po stronie człowieka.
Kolejnym obszarem jest dostępność.
Często sprowadza się ją do wymagań technicznych lub prawnych dotyczących stron internetowych i dokumentów. Z perspektywy dydaktycznej zakres problemu jest jednak znacznie szerszy.
Materiał cyfrowy powinien być możliwy do wykorzystania przez osoby o różnych potrzebach i możliwościach. Dotyczy to struktury dokumentów, kontrastu, opisów grafik, napisów do materiałów wideo, sposobu organizacji treści, zrozumiałości komunikatów czy możliwości korzystania z materiału za pomocą różnych urządzeń i technologii asystujących.
Dostępność nie jest więc dodatkiem pojawiającym się na końcu procesu projektowego.
Powinna być jednym z kryteriów jakości już na etapie tworzenia materiału i projektowania zajęć.
Co istotne, rozwiązania dostępne bardzo często poprawiają komfort wszystkich użytkowników. Czytelna struktura, odpowiednie nagłówki czy napisy do nagrania pomagają nie tylko osobom ze szczególnymi potrzebami.
Proces kształcenia akademickiego nie ogranicza się do przekazywania treści.
Duże znaczenie ma komunikacja: pomiędzy nauczycielem i osobą uczącą się, pomiędzy uczestnikami grupy oraz w ramach całej społeczności akademickiej.
Technologia umożliwia tutaj wiele nowych form kontaktu – od komunikacji asynchronicznej i współdzielonych przestrzeni roboczych po konsultacje online czy tutoring realizowany częściowo w środowisku cyfrowym.
Nie oznacza to jednak, że większa liczba kanałów komunikacji automatycznie poprawia relację.
W szczególności w tutoringu akademickim technologia powinna wspierać indywidualizację procesu i ciągłość kontaktu, ale nie zastępować relacji tutor-tutee. Możliwość wykorzystania AI do przygotowania pytań, analizy materiału czy organizacji pracy jest użyteczna tylko wtedy, gdy głównym punktem odniesienia pozostaje rozwój konkretnej osoby.
Jedną z najważniejszych zasad cyfrowej dydaktyki można sformułować bardzo prosto: najpierw cel, później technologia.
Jeżeli celem jest rozwijanie umiejętności argumentacji, odpowiednim rozwiązaniem może być moderowana dyskusja lub analiza przypadku. Jeśli chcemy ćwiczyć współpracę, warto wykorzystać wspólną przestrzeń roboczą. Jeżeli potrzebujemy szybkiej informacji zwrotnej, pomocne może być narzędzie do testowania lub ankietowania.
Nie ma natomiast potrzeby stosowania aplikacji tylko dlatego, że jest nowa lub popularna.
Takie podejście chroni przed częstym problemem „technologizacji” dydaktyki, w której uwaga przenosi się z procesu uczenia się na atrakcyjność samego narzędzia.
Cyfrowa dydaktyka posiada również wymiar instytucjonalny.
Nawet nauczyciel posiadający wysokie kompetencje cyfrowe działa w określonym środowisku organizacyjnym. Potrzebuje dostępu do infrastruktury, wsparcia technicznego, jasno określonych zasad dotyczących danych i AI, systemów umożliwiających tworzenie dostępnych materiałów oraz warunków do rozwijania własnych kompetencji.
Dlatego transformacji cyfrowej dydaktyki nie można sprowadzać do zakupu licencji na kolejne oprogramowanie.
Komisja Europejska w Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej na lata 2021–2027 (Digital Education Action Plan 2021–2027) wskazuje równolegle na potrzebę rozwijania infrastruktury i całego ekosystemu cyfrowego oraz kompetencji potrzebnych w epoce cyfrowej.
Ostatecznie mamy więc do czynienia z dwoma poziomami: kompetencjami nauczyciela oraz dojrzałością cyfrową instytucji.
Dopiero ich połączenie tworzy warunki do rzeczywistej zmiany.
Punktem wyjścia nie powinien być przegląd najnowszych aplikacji.
Warto najpierw przeanalizować własny proces dydaktyczny:
Takie podejście przenosi punkt ciężkości z narzędzi na proces.
Rozwój AI, platform e-learningowych i kolejnych narzędzi niewątpliwie będzie zmieniał sposób funkcjonowania uczelni. Technologie, z których korzystamy obecnie, za kilka lat mogą zostać zastąpione innymi.
Znacznie bardziej trwała pozostaje jednak zasada świadomego ich wykorzystania.
Cyfrowa dydaktyka akademicka nie polega na tym, aby używać jak największej liczby nowoczesnych rozwiązań. Jej istotą jest projektowanie procesu kształcenia, w którym technologia ma jasno określoną funkcję, odpowiada potrzebom osób uczących się i pomaga osiągać cele dydaktyczne.
Technologia jest więc ważnym elementem.
Ale pozostaje tylko jednym z nich.
Czy cyfrowa dydaktyka akademicka oznacza e-learning?
Nie. E-learning jest jedną z form wykorzystania technologii. Cyfrowa dydaktyka obejmuje również zajęcia stacjonarne wspierane technologią, komunikację, tutoring, ocenianie, tworzenie materiałów, dostępność oraz organizację cyfrowego środowiska kształcenia.
Czy nauczyciel akademicki musi posiadać zaawansowane kompetencje techniczne?
Nie musi być informatykiem ani programistą. Powinien jednak umieć świadomie wybierać, oceniać i stosować technologie odpowiednie do swoich celów dydaktycznych oraz rozumieć podstawowe kwestie związane z bezpieczeństwem, dostępnością, prawem i etyką.
Czy sztuczna inteligencja może zastąpić część pracy nauczyciela?
AI może automatyzować lub wspierać wybrane czynności, ale nie przejmuje odpowiedzialności za proces kształcenia. Dobór celów, ocena jakości, relacja z osobą uczącą się i decyzje dydaktyczne pozostają zadaniami nauczyciela.
O podobnym temacie:
Kategoria kursu
